Geld. Het is overal, we hebben het nodig, niemand heeft er genoeg van en we praten er eindeloos over. Maar hoe vaak denk je eigenlijk na over de ecologische voetafdruk van geld? Of je nou een biljet uit je portemonnee trekt, via een e-wallet betaalt of een paar Dogecoin overmaakt, de impact op het milieu kan niet worden onderschat. Dus laten we de handschoen oppakken en fiatgeld (het oude vertrouwde) tegenover cryptovaluta (de rebelse uitdager) zetten.

Cryptovaluta

Laten we beginnen met de cryptowereld, de nieuwste telg in de financiële wereld. Denk aan Bitcoin, Ethereum, en die eindeloze stroom van nieuwe munten die je buurman tijdens een barbecue probeert te hypen.

Als je er niet veel over weet, lijken ze misschien futuristisch en verwarrend, maar zodra je er een beetje over begint te lezen, is het een ander verhaal. Neem Bitcoin als voorbeeld: het draait op een systeem genaamd blockchain – een digitaal grootboek waarop alle transacties met die cryptomunt worden vastgelegd. Om transacties te valideren en nieuwe Bitcoins te maken, moeten zogenaamde “miners” ingewikkelde berekeningen oplossen met behulp van sterke computers.

Wat dat betekent? Gigantisch veel energieverbruik. In 2024 gebruikt Bitcoin wereldwijd net zoveel elektriciteit als bepaalde landen. En die elektriciteit is niet altijd groen. Veel mining gebeurt nog steeds in landen waar kolencentrales de boventoon voeren.

Dit is wellicht wat jij ook al eens hebt gehoord of hebt gelezen, maar dit is zeker niet het volledige verhaal. Niet alle cryptovaluta zijn immers even vervuilend. Ethereum, de tweede grootste cryptomunt, is bijvoorbeeld overgeschakeld op Proof-of-Stake (PoS), een veel efficiëntere methode die bijna 99% minder energie verbruikt. Met deze methode kunnen gebruikers overigens ook passief inkomen verdienen met hun crypto!

Klinkt al een stuk beter, niet? Steeds meer munten, denk aan Solana en Cardano, worden zelfs ontwikkeld met duurzaamheid voorop. Volgens BitcoinMagazine komen er op regelmatige basis nieuwe cryptomunten op de markt, die vaak x10 of x100 in waarde gaan. Deze munten zijn vaak erg divers qua focus, technologie en mogelijke toepassingen. Als je naar de toplijsten kijkt, valt op dat steeds meer crypto’s duurzaamheid hoog in het vaandel dragen.

De cryptosector is zich dus duidelijk bewust van de problemen met de oorspronkelijke munten en werkt actief om beter te worden voor het milieu. Dit wijst op een dynamische markt die in staat is tot “autocorrectie”, iets wat je bij fiatgeld helaas niet zal zien.

Fiatgeld

Fiatgeld zoals de euro is een vast, alledaags onderdeel van ons leven geworden, waardoor mensen zelden nadenken over hoeveel het kost om dit systeem te ondersteunen. Neem die schijnbaar onschuldige eurobiljetten: gemaakt van katoenpapier, bedrukt met inkt en glimmende veiligheidsdraadjes. Dit alles vraagt aanzienlijke grondstoffen en energie.

Hetzelfde geldt voor munten, die vaak koper, nikkel of zink bevatten (helaas geen goud meer!). Die metalen komen niet zomaar uit de lucht vallen; ze worden gewonnen in mijnen die landschappen verwoesten en waterbronnen vervuilen.

En dan hebben we het nog niet eens over het transport van al die biljetten en munten. Geld moet namelijk van drukkerijen naar banken, pinautomaten en winkels. Dat kost brandstof. Voeg daar de energieverslindende bankgebouwen en datacentra aan toe, plus al het personeel dat hier wereldwijd mee bezig is en je krijgt een goed beeld van de ecologische tol van ons huidige monetaire systeem.

Maar er is ook goed nieuws. Fiatgeld is stabiel en relatief efficiënt als het eenmaal in omloop is. Eén biljet kan jarenlang meegaan en met de groeiende digitalisering in landen zoals Nederland wordt contant geld steeds minder gebruikt. Toch blijft de ecologische impact van het hele financiële ecosysteem enorm.

Digitale betaalsystemen via je bank of met een e-wallet zijn immers ook energie-intensief. Elke transactie wordt opgeslagen op een server, wat natuurlijk niet gratis is.

Energie: Het Breekpunt

De vergelijking tussen fiat en crypto wordt pas echt interessant als je kijkt naar waar de energie vandaan komt. Als je geldsysteem draait op groene energie, daalt de ecologische impact drastisch. Noorwegen, bijvoorbeeld, vertrouwt sterk op waterkracht, wat betekent dat cryptomining daar een stuk groener is dan in, pakweg, de VS.

Bij fiatgeld speelt dit ook een rol. Banken in landen met duurzame energiebronnen hebben een veel lagere impact dan banken in gebieden waar fossiele brandstoffen de hoofdrol spelen. De overgang naar hernieuwbare energie is dus cruciaal voor zowel de fiat- als cryptowereld.

Wat als de grens tussen fiatgeld en crypto vervaagt? Denk bijvoorbeeld aan Central Bank Digital Currencies (CBDC’s), oftewel digitale versies van bestaande valuta zoals de digitale euro. Dit concept combineert de stabiliteit van traditionele valuta met de efficiëntie van digitale technologie. Als dit wordt gecombineerd met groene energie, kan het de milieulast drastisch verlagen.

Aan de andere kant blijft ook de cryptowereld niet stilstaan. Nieuwe projecten blinken uit in hun milieuvriendelijke benadering. En zelfs oude reuzen zoals Bitcoin voelen de druk om duurzamer te worden.

Zou een hybride model—waarin fiat en crypto samenkomen—de toekomst kunnen zijn? Misschien een systeem waarin de snelheid, efficiëntie en innovatie van crypto wordt gecombineerd met de stabiliteit en toegankelijkheid van fiatgeld? Het klinkt als sciencefiction, maar de contouren van zo’n wereld zijn al zichtbaar.